Rujan je vrijeme berbe grožđa, kada vinogradi u mnogim hrvatskim krajevima postaju središte brojnih aktivnosti. Vinova loza stoljećima je dio hrvatskoga krajolika, gospodarstva i tradicije, a tragove njezine prisutnosti pronalazimo i u geografskim imenima.
U Registru geografskih imena brojna imena sadržavaju riječi povezane s vinogradarstvom. Najprepoznatljiviji su Vinogradi i Vinogradine, koji se pojavljuju kao imena različitih geografskih objekata. Tako u Registru nalazimo Vinogradine, rudinu kod Trnave, Vinogradin vrh kod Voćina i Vinogradski brijeg kod Čaglina. Ime Vinogradi zabilježeno je i za oranice, njive i mekote na više mjesta u Hrvatskoj.
Tragove vinogradarstva nalazimo i u imenima naseljenih mjesta. Među njima su Rezovački Vinogradi kod Virovitice i Daruvarski Vinogradi kod Daruvara, a vinograd nalazimo i u imenu općine Kneževi Vinogradi.
Posebno su zanimljiva imena geografskih objekata čija današnja vrsta ne upućuje neposredno na vinogradarstvo. Stari Vinogradi kod Novske u Registru su evidentirani kao šikara, makija i grmlje. Takva imena podsjećaju na to da geografsko ime može ostati prisutno u prostoru i kada se njegov izgled ili način korištenja mijenjaju.
Loza, trsje i brajde
Veza geografskih imena s vinogradarstvom ne završava riječju vinograd. U njima pronalazimo i druge riječi povezane s vinovom lozom.
U Registru je tako zabilježena Lipova loza, vinograd kod Jastrebarskog, dok je Lozje kod Gorjana danas evidentirano kao oranica, njiva i mekota. Riječ lozje u hrvatskim je govorima potvrđena i u značenju vinograda.
Na vinovu lozu upućuje i riječ trs. Ime Trsje u Registru nose rudine kod Lekenika i Ogulina, a riječ trsje u pojedinim hrvatskim govorima označava vinograd.
Još jedan zanimljiv trag povezanosti geografskih imena s vinogradarstvom nalazimo u Istri. Stare brajde kod Kanfanara danas su evidentirane kao oranica, njiva i mekota. Riječ brajda povezana je s uzgojem vinove loze, a u pojedinim istarskim govorima može označavati i vinograd.
Od Vinogradina i Vinogradskog brijega preko Lozja i Trsja do Starih brajdi, geografska imena svjedoče o dugotrajnoj povezanosti ljudi s vinovom lozom i vinogradarstvom kao važnim dijelom njihova života i gospodarstva. Takva su imena nastajala kroz vrijeme u prostoru koji su ljudi obrađivali i koristili, pa neka od njih i danas označavaju vinograde, dok su se druga sačuvala u imenima rudina, vrhova, naselja, oranica ili šikara.
U vrijeme berbe vrijedi zato pogledati i kartu malo drukčijim očima – tragovi vinove loze nisu zapisani samo u krajoliku nego i u njegovim imenima.
Istaknuta fotografija: Nikola Tomašić / Pexels